Innovatie in 2019: ‘Het is makkelijk om je te laten meeslepen in technologische ontwikkelingen’

Het begin van een nieuw jaar is het uitgelezen moment om vooruit te kijken. Naar het komende jaar, maar ook verder. Ook in 2019 staan we in Nederland voor grote maatschappelijke opgaven, waarvoor vanuit de overheid naar oplossingen gezocht wordt. Hoe draagt het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) hier aan bij? Wat zijn nieuwe ontwikkelingen waar de overheid op aansluit? En wat staat ons op innovatiegebied te wachten? We vroegen het Ivette Meijerink, programmamanager innovatie bij het ministerie van IenW.

Meijerink werkt voor de directie Kennis, Innovatie en Strategie (KIS), waar ze naar de rollen kijkt die het ministerie in kan nemen om innovatie te stimuleren. Ze is gegrepen door innovatie, vertelt ze. ‘Ik ben altijd bezig geweest met verandering en vernieuwing, met creativiteit en hoe je innovatie kunt inzetten om goede resultaten te behalen met je beleid.’ Ze zit dan ook goed op haar plek bij de directie KIS. ‘Bij IenW zien we innovatie echt als essentieel. Er zijn grote veranderingen nodig in Nederland en de wereld, en die zijn niet mogelijk zonder innovatie.’

Een circulaire economie, klimaatadaptatie en slimme en groene mobiliteit. Het zijn vooral deze grote transities waarvoor het ministerie van IenW innovaties wil stimuleren. ‘Dat kan met beleidsmaatregelen, maar bijvoorbeeld ook door innovaties te laten zien op de Innovation Expo of door innovaties te benutten bij Rijkswaterstaat’, legt Meijerink uit.

Een mindshift

‘In 2019 zal de Rijksoverheid steeds meer gaan kijken naar wat onze grote maatschappelijke opgaven zijn en hoe die met innovaties verder gebracht kunnen worden’, vertelt ze.

 ‘Een van de grote maatschappelijke opgaven waar innovaties op heel veel terreinen nodig zijn, is de transitie naar een circulaire economie. Ons doel is om in 2050 volledig circulair te zijn. Dat is een pittige ambitie. Daarom gaan we de komende tijd  ook de topsectoren heel expliciet uitdagen en uitnodigen om daarover in gesprek te gaan. De topsectoren zijn door de overheid aangewezen bedrijfssectoren waar Nederland in voorop loopt. Daar werken bedrijven, kennisinstellingen en overheden samen om kennis en innovatie aan te pakken. De overheid steunt ondernemers en onderzoekers uit deze topsectoren bij hun plannen om de concurrentiekracht van Nederland te versterken. Wat kunnen wij doen om ervoor te zorgen dat de economie van lineair naar circulair gaat? En hoe zorg je ervoor dat je zo weinig mogelijk primaire grondstoffen in omgang brengt, dat er geen afval meer bestaat en dat je alles via hergebruik kunt creëren?’

Nederland heeft lang voorop gelopen als het gaat om afvalverwerking, stelt Meijerink. ‘Maar nu moet er een grote mindshift komen. De circulaire economie is wel even wat anders dan afval recyclen. Je moet echt anders gaan denken. Afval scheiden is niet meer genoeg, je moet ook naar productontwikkeling kijken. Producten moeten anders in elkaar worden gezet en er moet ander materiaal gebruikt worden. Daarbij liggen op allerlei gebieden uitdagingen, en dat vraagt om een breed palet aan innovaties.’ 

Sociale innovaties

Een belangrijke opgave binnen IenW is dan ook om niet enkel in te zetten op technologische innovatie, maar juist ook sociale innovaties beter te leren kennen. ‘Het is makkelijk om je te laten meeslepen in technologische ontwikkelingen, terwijl er ook veel niet-technologische dingen zijn waarmee je transitiedoelen kunt bereiken.’

Wat voor sociale innovaties denkt Meijerink dan aan? ‘In de circulaire economie veranderen verdienmodellen bijvoorbeeld. Er zijn bedrijven waarbij je wasbeurten af kunt nemen, in plaats van een wasmachine te kopen. De wasmachine blijft in bezit van de producent, maar staat wel in jouw huis. Of je kunt spijkerbroeken leasen. Als de spijkerbroek voor jou niet meer voldoet, kun je hem terugsturen naar de producent. De verhouding tussen producent en consument verandert, en de twee groepen blijven veel meer met elkaar in verbinding staan. Dat is een sociale innovatie.’

Ook de ethische kant komt op de agenda

Sommige ontwikkelingen gaan razendsnel, andere nog te langzaam. ‘Innovaties in de luchtvaart zijn een hot item als we het over verduurzaming hebben. In de luchtvaart is een versnelling van inzet op duurzaamheid nodig.’ Daar staat tegenover dat andere vormen van groene en slimme mobiliteit vliegensvlug ontwikkelen. ‘Kunstmatige intelligentie, big data en zelflerende algoritmen spelen een steeds grotere rol bij mobiliteit. Het is belangrijk om er bij stil te staan welke waarden we in die algoritmen programmeren. Dat is een ethische kwestie die echt belangrijk zal worden de komende tijd. Bij IenW zullen we dat onder andere terugzien in zelfrijdende auto’s. Welke keuzes maken zij bijvoorbeeld bij obstakels op de weg? Zo’n obstakel kan namelijk ook een mens zijn.’ Op dit moment zijn de meeste auto’s op de weg nog niet zelfrijdend, maar de rappe ontwikkelingen betekenen wel dat het ministerie steeds vroeger mee moet denken over zulke (ethische of technologische) kwesties.

Launching customer

In 2019 zal Rijkswaterstaat – onderdeel van IenW –  vaker launching customer worden van innovaties die de beleidsdoelen op het gebied van de circulaire economie, schone en slimme mobiliteit en klimaatadaptatie dichterbij kunnen brengen. ‘Als launching customer is Rijkswaterstaat de eerste afnemer is van een innovatief product. Zo’n product is vaak nog in ontwikkeling, dus wij ontwikkelen het mee. Door het af te nemen en te gebruiken willen we ervoor zorgen dat het product een markt krijgt en goed benut wordt.’

2020

‘Terugkijkend op 2018 hebben we een mooie Innovation Expo op de RDM Campus in Rotterdam beleefd. Het komende jaar starten we alweer snel met de voorbereiding van een volgende IE; daar kunnen we in 2020 dan de volgende stap in ontwikkeling van onze innovaties meemaken!’