Missies als antwoord op maatschappelijke vraagstukken

Nederland en Europa staan voor grote maatschappelijke uitdagingen. Klimaatverandering, vergrijzing en cybersecurity vragen om een innovatieve aanpak. Missiegedreven beleid zou het antwoord kunnen zijn op deze vraagstukken. Dat concludeerde TNO in het onlangs verschenen De Staat van Nederland Innovatieland 2018. Maar wat is missiegedreven beleid eigenlijk? En hoe helpt het bij het oplossen van maatschappelijke uitdagingen?

Missiegedreven beleid is gericht op het bereiken van specifieke ambitieuze en gedurfde, maar realistische doelen. Deze doelen worden gevat in missies om zo sneller oplossingen voor een specifieke uitdaging te vinden. De missies zijn helder afgebakend en hebben een duidelijke tijdhorizon. Maar bovenal zijn ze bottom-up in plaats van top-down: ze verbinden verschillende mensen en verschillende zienswijzen, van overheden tot burgers en kennisinstellingen. ‘We zien deze beleidsaanpak overal in Europa opkomen’, vertelt onderzoeker Arjen Goetheer.

Oud en nieuw beleid

Op zich is missiegedreven beleid niet nieuw, deze beleidsaanpak bestaat al sinds de jaren ‘40. Maar waar voorheen het doel vooral het versnellen van technologische ontwikkeling was, is het “nieuwe” missiegedreven beleid gericht op maatschappelijke uitdagingen. ‘Het Apollo-project, waarmee de VS de eerste man naar de maan stuurde, vergde enorme inzet. Daar moesten de slimste koppen aan meewerken. Maar het doel was veel overzichtelijker dan complexe maatschappelijke uitdagingen zoals vergrijzing en klimaatverandering. Daarbij is de uitdaging, maar zijn ook mogelijke oplossingsrichtingen, veel complexer.’

Burgers doen mee

Daarbij haakt het nieuwe missiegedreven beleid aan op een verschuiving in de samenleving, waarbij burgers niet alleen gehoord willen worden maar ook echt mee willen doen als partner. ‘Een samenwerking tussen niet alleen gevestigde partijen, maar ook uitdagers (startups, maatschappelijke organisaties, burgers), vergroot de creatieve mogelijkheden’, stelt Goetheer. ‘Zo kom je tot nieuwe ideeën en oplossingen waaraan je eerder niet had gedacht.’

Experimenteren is dan ook een belangrijk onderdeel van deze innovatieve beleidsaanpak. ‘Juist door een ambitieus en inspirerend doel te formuleren worden mensen getriggerd om mee te doen, maar ook om out-of-the-box te denken.’

Het vraagt veel

Zo’n vernieuwende beleidsaanpak vraagt veel van beleidsmakers. Er zijn nieuwe samenwerkingsvormen nodig. Niet alleen regionaal of nationaal, maar ook internationaal. Dat betekent dat er goed gecoördineerd en afgestemd moet worden. Maar het vraagt van beleidsmakers ook om een op ontdekking en experiment gerichte benadering. ‘Je moet risico’s nemen, maar ook heel transparant zijn en verantwoording afleggen over de voortgang. De nieuwe aanpak vraagt om een meer regisserende, faciliterende rol die mensen samenbrengt en verbindt. De overheid geeft richting en maakt duidelijk wat de prioriteiten zijn. Maar we werken met z’n allen aan de oplossingen.’

Grote dingen bereiken

Het is een positieve benadering, vindt Goetheer. ‘Als het op de juiste manier doet, kan het veel energie geven. Je kunt echt grote dingen bereiken. Kijk bijvoorbeeld naar het Deltaplan van na de watersnoodramp en het huidige Deltaprogramma in Nederland, waarmee gezorgd wordt dat Nederland nu en in de toekomst beschermd is tegen overstromingen. Tegelijkertijd wordt er voor zoet water gezorgd en klimaatadaptief gebouwd. Als je op die manier met verschillende domeinen open en transparant samenwerkt, kun je echt het verschil maken.’

Missies selecteren

Op het moment wordt door het kabinet op vier thema’s gewerkt aan het selecteren en ontwerpen van missies: landbouw, water en voedsel, gezondheid en zorg, energietransitie en duurzaamheid, en veiligheid. Ook sleuteltechnologieën als fotonica, ICT en kunstmatige intelligentie krijgen een centrale rol. Verschillende ministeries werken samen met relevante bedrijven, kennisinstellingen en maatschappelijke partners aan het bepalen van welke uitdagingen we als land prioriteit geven en welke missies daarbij horen. De voorstellen voor deze Nederlandse missies worden in april gepresenteerd.

Meer weten over missiegedreven beleid? Lees ‘De Staat van Nederland Innovatieland’.