Innovaties met impact voor nierpatiënten

In Nederland zijn meer dan 5000 nierpatiënten dagelijks afhankelijk van hemodialyse om in te blijven. Een behandeling die zwaar is en veel tijd kost. De Nierstichting droeg daarom bij aan de ontwikkeling van twee innovaties om hemodialysebehandelingen voor nierpatiënten prettiger en gemakkelijker te maken: de Vascoscope en NeoKidney. Programmamanager Jasper Boomker legt uit wat het belang is van deze innovaties.

De nieren zijn het belangrijkste filter in ons lichaam. Ze filteren het bloed, waardoor afvalstoffen en vocht het lichaam verlaten. Nierpatiënten wier nieren nauwelijks meer werken en waarvoor een transplantatie geen optie is, hebben een leven lang een kunstnier nodig om te dialyseren en zo in leven te blijven. Het dialyseren is een zware, tijdrovende behandeling. Niet alleen het feit dat voor deze behandeling drie keer per week een kliniek bezocht moet worden, maar ook het aanprikken van de shunt (een kunstmatig aangelegd bloedvat waarmee de patiënt wordt verbonden met de dialysemachine), gaat vaak gepaard met ongemak en complicaties.

Shunt

Om het bloed te kunnen zuiveren met de kunstnier moet eerst een ader worden aangeprikt. Hiervoor wordt een shunt aangelegd: een verbinding tussen een slagader en ader, waardoor meer bloed door de ader gaat lopen. Dit is ook de plek waar de ader aangeprikt wordt. Dat prikken gaat geregeld mis, legt Jasper Boomker uit: “De verpleegkundige zit bijvoorbeeld te diep en prikt door de ader heen. Gemiddeld gaan patiënten één keer per jaar met een probleem met hun shunt naar de chirurg. De shunt is echt een levenslijn voor patiënten. Als mensen met een slechte shunt moeten stoppen met dialyseren, komen ze te overlijden.”

Gouden standaard voor prikken

De gouden standaard is om onder echogeleide te prikken, zodat beter te zien is waar je precies prikt. “Dat gebeurt niet altijd, want echoapparaten zijn niet op grote schaal voorhanden. De apparaten die er wel zijn, zijn vaak groot en ingewikkeld in gebruik, hebben te veel functies. Je prikt in een arm en kijkt tegelijkertijd naar het scherm van een echoapparaat. Je kijkt dus ergens anders dan waar je prikt. Dat zijn barrières om aan echogeleide prikken te beginnen.”

Vascoscope

Met een startsubsidie van de Nierstichting werd daarom de Vascoscope ontwikkeld: een klein echoapparaat dat op de arm bevestigd kan worden bij het aanprikken van aders. “De gedachte was: zoals iedere arts een stethoscoop om zijn nek heeft hangen, zou iedere verpleegkundige een Vascoscope moeten hebben.” In 2015 wonnen de bedenkers van het echoapparaatje al de Ureka Mega Challenge van het UMC Utrecht. Het prototype is binnenkort klaar voor klinische trials. 

NeoKidney

Niet alleen het aanprikken van de shunt kan problematisch zijn, ook het dialyseren zelf is omslachtig. Dialyse is een zware behandeling die patiënten ernstig beperkt in hun mogelijkheden om te werken, te reizen en een sociaal leven te hebben. Patiënten moeten ongeveer drie keer per week dialyseren en een behandeling kan wel vijf uur duren. Nu moeten ze daarvoor meestal naar het ziekenhuis. In 2014 sloeg de Nierstichting de handen ineen met bedrijven in Zwitserland en Singapore om een kunstnier te ontwikkelen waarmee mensen thuis kunnen dialyseren: NeoKidney. Op dit moment wordt er hard gewerkt aan een prototype van deze draagbare kunstnier die de levens van dialysepatiënten moet gaan veranderen. “Nu moeten mensen die thuis willen dialyseren hun huis verbouwen en aan allerlei voorschriften voldoen. Wij willen het ‘plug & play’ maken.”

De draagbare kunstnier

“De draagbare kunstnier is een apparaat van 10 kilo dat past op een nachtkastje. Waar een dialyseapparaat nu de omvang heeft van een grote koelkast, is onze kunstnier zo groot als een all-in-one printer. In het ziekenhuis wordt ongeveer 120 liter spoelwater gebruikt. Dat moet worden aangevoerd, opgewarmd en afgevoerd. Wij willen zorgen dat je kunt dialyseren met 5 liter water. We kunnen dat reduceren door het gebruikte spoelwater weer te filteren. Hierdoor hoeven mensen die thuis dialyseren geen waterzuiveringsinstallaties meer te hebben. En voor de opwarming is veel minder energie nodig, zodat ook een krachtstroomaansluiting niet meer nodig is.” Zo voegt de kunstnier flexibiliteit toe aan de behandeling. Mensen hoeven niet meer perse naar het ziekenhuis, maar kunnen gemakkelijker in hun eigen omgeving dialyseren. “Als mensen thuis kunnen dialyseren, dan kunnen ze dat ’s nachts doen. Daardoor kunnen ze langer en frequenter dialyseren en dat is uiteindelijk beter voor de gezondheid.”

Op de goede weg

NeoKidney maakt langere en frequentere dialyse mogelijk, verlaagt de dialysekosten en geeft nierpatiënten hun autonomie en mobiliteit terug. Geen wonder dat veel patiënten reikhalzend uitkijken naar de draagbare kunstnier. “Het is lastig om precies aan te geven wanneer de draagbare kunstnier klaar is voor gebruik. De ontwikkelaars hebben wel wat tegenslag gehad, maar hopelijk is er binnen afzienbare tijd een prototype waarmee we uitgebreid kunnen testen. We merken dat er al veel vraag naar is en dat is heel begrijpelijk. Maar voor een werkelijke verandering is meer nodig dan alleen een werkend apparaat. We moeten zorgen voor een goed zorgconcept, waarbij patiënten en professionals optimaal ondersteund worden. De Vascoscope speelt daarin een belangrijke rol, want het aanprikken van de shunt is één van de grote uitdagingen die overwonnen moet worden om patiënten zelfstandig te kunnen laten dialyseren. Beide projecten kunnen een wezenlijke bijdrage leveren aan een betere toekomst voor dialysepatiënten.”