Tropomi brengt reductie broeikasgassen dichterbij

De lancering van Tropomi, een Nederlandse ruimtevaartinnovatie, betekent een nieuwe stap in het terugdringen van broeikasgassen en de verduurzaming van industrie, vervoer en energie. Zodra dit satellietinstrument geïnstalleerd is in de ruimte, meet het één keer per dag van iedere plek op de wereld zeer nauwkeurig de luchtkwaliteit. Dit levert interessante informatie op over de bronnen en mate van vervuiling.

Die data komt niet direct na de lancering beschikbaar. Dat duurt nog ongeveer een halfjaar. ‘In dat halfjaar wordt het instrument gefinetuned’, vertelt Sytze Kampen, Head of technology bij Airbus Nederland. ‘Dat is nodig om de metingen helemaal nauwkeurig te krijgen. We volgen de satelliet natuurlijk ondertussen wel en kunnen bijvoorbeeld na twee weken zien of alles technisch goed werkt.’

Beter dan OMI

Tropomi is de opvolger van OMI, eveneens een aardobservatie-instrument dat de luchtkwaliteit meet. ‘OMI is in 2004 gelanceerd op een NASA-satelliet. Zo’n instrument aan boord van een satelliet heeft een beperkte levensduur. Tijdens de lancering van de huidige satelliet moet je al bezig zijn met de volgende. Het is namelijk belangrijk dat je de luchtkwaliteit continu kan blijven meten, zodat je trends kunt waarnemen en over een langere reeks modellen kunt maken. Daarom zijn we nu ook alweer bezig met de opvolger van Tropomi: Sentinel 5.’

De technologie staat zeker niet stil, dus ieder satellietinstrument is weer iets beter dan de vorige. Tropomi kan bijvoorbeeld, in tegenstelling tot zijn voorganger, gedetailleerde metingen doen tot een oppervlak van 7 bij 7 kilometer. Kampen: ‘Dat lijkt misschien niet heel precies, maar Tropomi kan meer dan 3000 kleuren waarnemen. En juist in die kleuren zit de informatie over gassen in de atmosfeer. Met de data die hieruit voortkomt, kun je vervuilingskaartjes maken op stadniveau. Hierop kun je pluimen van vervuiling zien en zelfs de bronnen ervan. Dat is nu zelfs zo specifiek dat we havens of bedrijventerreinen kunnen aanwijzen die veel schadelijke stoffen uitstoten. Daarmee wordt deze data behalve voor beleidsmakers, ook interessant voor commerciële partijen.’

Methaan meten

Een andere belangrijke verbetering ten opzichte van OMI is dat Tropomi het gas methaan kan detecteren. Methaan is een van de schadelijke broeikasgassen. ‘Voor het eerst in de geschiedenis is er een satelliet die met deze resolutie iedere dag de hoeveelheid methaan op de wereld meet’, aldus Kampen. ‘Dat is ontzettend relevante data. Het zal ons clues geven over de problemen die aangepakt moeten worden en zal daarmee dus helpen bij het terugdringen van emissies.’

Om methaan te kunnen meten was een technologische ontwikkeling nodig. Die ontwikkelingen worden gedaan door de samenwerkende organisaties achter deze instrumenten. ‘Binnen dit project werken TNO, het KNMI, SRON, Airbus Nederland en nog vele andere partijen samen. Veel technologische ontwikkelingen vinden plaats bij TNO, zij bouwden het optisch hart van de spectrometer. De meeste onderdelen van zo’n instrument zijn niet simpelweg te koop, die moeten ontwikkeld worden. Aan die ontwikkeling werken alle samenwerkende partijen hard. Daarbij moet je denken aan zaken die nieuw of riskant zijn, maar ook aan voorstudies.’

TKI-regeling

Om deze technologische ontwikkelingen mogelijk te maken, zijn voldoende financiële middelen nodig. De samenwerkende partijen leggen allen geld in, maar zij ontvangen ook subsidie vanuit de overheid. ‘Dat is ontzettend belangrijk. We zijn dit project vanaf 2002 gestart met een reeks conceptstudies. Zonder de toenmalige PEP-regeling had dat niet gekund. In 2012 is het nieuwe topsectorenbeleid gestart. Gebruikmakend van TKI-toeslag (nu: PPS-toeslag) brengt TNO de technologie op een hoger plan. Dat is noodzakelijk om het project tot een succes te maken. We werken op het randje van de mogelijkheden van de technologie. Er is ondersteunend onderzoek nodig om dat met succes te doen. En daar is de TKI-regeling ook voor bedoeld.’

Lanceringsdag

De lancering deze vrijdag ziet Kampen vooral als een mijlpaal. ‘Voor ons als ontwikkelaars is het meer een dag die we beleven en waar we gespannen toekijken. De raket wordt gelanceerd in Rusland en bediend in Darmstadt. Met het team komen wij samen bij ESTEC in Noordwijk, waar we de lancering volgen. Minister Kamp van Economische Zaken is ook aanwezig, en zal een symbolische “go” geven voor de lancering. Daarna is het voor ons afwachten op de data van Tropomi en ondertussen vast hard werken aan de opvolger en het gebruik van de data die eraan komt.’

Bron: Holland High Tech